Over mij

De zon buiten brengt me in gedachten terug bij mijn stage 21 jaar geleden. Naar vrijscholen in Alexandra en Soweto, de townships van Johannesburg. Ik was er in de winter om te ervaren hoe vrijschool onderwijs eruit ziet als alles anders is: de verhalen van mensen, de diep rode aarde, het Zuiderkruis aan de hemel, Kerst in de zomer en in een omgeving met veel geweld ook armoede in het leven van alledag.

 

Juist door enorme verschillen kon ik zien dat de leerkrachten die ik in hun klassen bezocht en met ik werkte een gelijke intentie hadden; liefde om de jonge mens te helpen zich te verbinding met de wereld. Zich aan de wereld te ontwikkelen. Een intentie die ik herkende van de scholen waar ik stage liep in Nederland en die ik later bezocht in o.a Sint Petersburg en New-York.

 

Aan het steeds weer vorm geven van die intentie draag ik nog altijd met veel passie bij. Niet alleen als moeder maar ook als leerkracht, lerarenopleider, onderzoeker of filmmaker. En nu als ondernemer met Mooite.

 

Kan ik jou, met mijn ervaringen, helpen om een volgende stap te zetten in je professionele ontwikkeling? Zin om te groeien in pedagogische vindingrijkheid? Volg een van de drie trajecten of trakteer jezelf op een jaar lang Mooite!

 

Merel Boon
Vijfhuizerdijk 103
2141 BD Vijfhuizen
+31 6 41 32 45 47
merel@mooite.nl

Mooite in de ongedrukte passage.

Mooite in de ongedrukte passage.

Het is half augustus 2020 en in regio noord is het nieuwe schooljaar van start gegaan. Als ware pedagogen-kunstenaars creëren we met de kinderen/leerlingen in de klas weer momenten waarin opvoeding en onderwijs vorm krijgen. We weten dat vorm bewustzijn volgt. Dus met welk beeld van de mens leef je in je bewustzijn? Vanuit welke intentie krijgt je pedagogisch handelen vorm? Hoe wil je naar opgroeiende mensen kijken? Deze vragen zijn zeker in het vrijeschool onderwijs van belang omdat deze pedagogiek een specifieke intentie in het handelen meeneemt.

Voor mij gaat deze intentie over het idee dat we als mensen niet alleen op het fysieke plan leven maar ook in een niet fysieke realiteit bestaan en met die gedachte verbind ik mij iedere dag. Niet alleen omdat ik het een beeldrijke of betekenisvolle gedachte vind maar vooral omdat ik er enthousiast van word. Het opent mijn gevoel voor mogelijkheden en vindingrijkheid kan rijker in mijn handelen stromen. Dan ervaar ik meer overvloed, plezier, verbinding en een levendige energie.  Daar kunnen we in deze tijd als pedagoog-leerkracht wel iets meer van gebruiken toch? 

Op veel vrijescholen starten we het nieuwe schooljaar met het weer in bewustzijn brengen van onze gezamenlijke intentie vanuit de ‘ongedrukte passage’ uit de eerste voordracht van de algemene menskunde. Deze voordrachtenreeks van Rudolf Steiner werden in een boek uitgegeven en zijn de basis voor de pedagogiek zoals die o.a in het vrijeschool onderwijs vorm krijgt. Ik zal je er meer over vertellen.

De Algemene Menskunde als basis voor de pedagogiek.

De Algemene menskunde als basis voor de pedagogiek bestaat uit veertien voordrachten die Rudolf Steiner in 1919 heeft gehouden voordat de eerste vrijeschool (Waldorfschool) haar deuren opende. Hij spreekt over de mens vanuit lichaam, ziel en geest. Direct aan het begin geeft hij een soort kapstok waar je de rest van de inhouden aan kan ophangen. Deze tekst staat ook wel bekend als de ‘ongedrukte passage’. Die naam is ontstaan doordat Rudolf Steiner, toen hij de voordracht hield, de stenograaf vroeg om dat deel niet mee te schrijven. Hij wilde graag dat deze woorden van oor tot oor en van hart tot hart doorgegeven zouden worden.

De woorden beschrijven hoe de spirituele, kosmische wereld zich met ons en ons werk wil verbinden en bestaat uit drie delen. Gelukkig hebben een aantal mensen, die in die tijd bij de voordrachten waren, ze later (op vraag van anderen) toch opgeschreven en zo hebben we nu verschillende versies. Bij de meeste uitgaven van de Algemene Menskunde vind je ze achter in het boek. Daarmee kunnen we zeggen dat ‘ongedrukte passage’ eigenlijk niet meer de juiste naam is voor deze woorden. Ze zijn immers gedrukt in verschillende boeken en te vinden op het internet. Daarom kies ik graag voor de naam ‘begin meditatie’. Zo geef ik aan dat de beelden een beginsel vormen voor ons pedagogische werk.

Betekenisvol dus om er aan het begin van je dag of het begin van het schooljaar wat langer bij stil te staan. Ik kies hier voor de aantekeningen die Herbert Hahn destijds maakte van de ongedrukte passage, omdat die de verschillende beelden genuanceerd en uitgebreid in taal opbouwt. Laten we erin duiken.

  • ‘Achter elk lid van het lerarencollege in wording zien wij de engel staan. Hij legt beide handen op het hoofd van de aan zijn hoede toevertrouwde aardemens. En met deze houding en met dit gebaar laat hij kracht naar hem toestromen. Het is de kracht die het te volbrengen werk begiftigt met de daarvoor noodzakelijke imaginaties. Achter elk individu staat de engel, die voorstellingen creëert en met kracht imaginaties wekt.’

In dit eerste deel wordt een geestelijke realiteit beschreven. Dit kosmische wezen wordt hier engel genoemd maar als engel niet werkt voor je, maak dan een eigen beeld en vind een bijpassend woord. Ik noem ze ook wel eens tuinmannen die elk een deel van de tuin verzorgen. Voel je vrij om hier je eigen woord voor in te vullen. Het kosmisch wezen in dit eerste deel is verbonden met het denken en de individuele mens. Ieder mens heeft zijn eigen persoonlijke engel die achter hem staat. Ik stel me vaak voor dat dit mijn mooiste zelf is, ‘zalige-zelf’ zeggen ze in België, mijn hoogste potentieel. Hij legt beide handen op het hoofd….

Hoe zien de handen van een engel eruit? Waar op het hoofd? En met deze houding en met dit gebaar…. wat is dit voor houding en welk gebaar maakt je engel? In ieder geval stroomt er, met dit gebaar en deze houding, kracht naar ons toe. De kracht die imaginaties voor ons pedagogische werk schenkt. De noodzakelijke imaginaties. Wat zijn imaginaties en wat zijn voorstellingen? Welk verschil is er in creëren en wekken? 

 Vaak als ik voor een groep sta of de dag thuis met mijn kinderen begin, stel ik iedereen even voor in zijn mooiste zelf, in zijn of haar hoogste potentieel, of de engel achter de persoon. Ook de verbinding met mijn eigen engel verzorg ik door de dag. Door te bedanken, een korte meditatie te doen of door gewoon op moeilijke momenten even naar achter te leunen; zo neem ik een groter perspectief in en weet ik dat ik niet alleen de moeite in ga. 

  • ‘Als hij de blik omhoog heft, ziet hij boven de hoofden van het aanstaande lerarencollege een schare van aartsengelen zweven. Terwijl ze in kringen cirkelen en weer in een kringvorm terugkomen, brengen zij wat zich wil ontwikkelen als resultaat van de geestelijke ontmoeting van de persoon met zijn engel, naar elke andere persoon. En zij brengen het, door de kracht van alle anderen verrijkt, weer terug bij de persoon zelf. In dit cirkelen, dat werkt als een geestelijk boetseren, vormt zich boven de hoofden van de in gemeenschappelijk verbonden mensen – een schaal. En deze schaal heeft een speciale substantie: een substantie die uit moed gevormd wordt. Tegelijkertijd laten de rondgaande en verbinding leggende aartsengelen in hun beweging, in hun beelden, scheppende, inspiratieve krachten stromen. Ze openen de bron voor de inspiraties die wij voor ons werk nodig hebben’.

In dit tweede deel gaat het over een kosmische realiteit die elk individu en zijn of haar engel verbindt met elke andere persoon. Een sociaal veld verschijnt hier waarin we onderling met elkaar verbonden zijn. Ze brengen niet zomaar van de ene persoon naar de andere maar ze brengen dat wat als hoogste potentieel in iemand leeft, naar elke andere persoon. En zij brengen dat, door de kracht van alle andere verrijkt weer terug bij de individuele mens. Deze geestelijke wezens (of tuinmannen) cirkelen. Wat is dat voor een beweging tussen mensen. Het werkt als een geestelijk boetseren… wat is geestelijk boetseren?

Dit kosmisch bewegen vormt een schaal. Deze schaal ontstaat tussen mensen die gemeenschappelijk verbonden zijn. Ik stel me een groep mensen voor die eenzelfde opgave voelt in de pedagogiek. Dus zeker niet beperkt tot de vrijeschool pedagogiek of het vrijeschool onderwijs. De substantie waaruit deze schaal bestaat is moed. Wat is de substantie moed? Welke kleur, structuur of vorm heeft die. Schaal is anders dan bijvoorbeeld bak. Wat is specifiek aan een schaal? Tegelijkertijd laten deze kosmische wezens (deze tuinmannen) scheppende krachten stromen. Hier inspiratie genoemd. Heel anders dan imaginatie, die via ons denken komt. Inspiratie ontstaat in ons gevoel. We worden blij van iets, raken enthousiast of voelen bezieling. 

  • ‘Als de schouwende blik zich nog verder verheft, reikt hij tot de sfeer van de Archai. Zij vertonen zich niet als totaliteit. Maar vanuit hun sfeer, de sfeer van het licht, laten zij een druppel vallen in de schaal van moed. Wij kunnen gewaar worden dat deze lichtdruppel ons wordt geschonken door de goede geest van onze tijd, die achter de oprichter en achter de oprichting van deze nieuwe school staat. Het zijn scheppende intuïtiekrachten die in dit licht geschenk werkzaam zijn. Zij willen de noodzakelijke intuïties opwekken in hen die aan het jonge werk beginnen’.

Je zou kunnen zeggen dat deze tuinmannen of geestelijke wezens het meest ver weg zijn van de drie. Zij laten zich niet als geheel zien maar verschijnen in de tijd. Hun tuin is het kosmisch gebied van het licht. Probeer je dit licht voor te stellen: stralend? Zonnig? Ingetogen? Welke kleur? Goud? Geel? Oranje? Van dit licht laten zij een druppel vallen in de schaal van moed. Dat beleven wij als intuïtie. Zo’n moment in je pedagogisch handelen dat je precies op het goede moment het goede doet. Het is een handelingswijsheid. Als je je dag terugkijkt vind je van die momenten in wat je hebt gedaan. Wees dankbaar voor deze momenten met licht kwaliteit. 

Hoe kan je deze beelden denken?

In het dagelijks leven hebben mijn gedachten de neiging om associatief van de ene naar de andere gedachte te springen. Als ik probeer bij een gedachte te blijven, merk ik dat ik alweer bij een volgende gedachte ben. Op die manier volg ik waar mijn denken me brengt. Dat geeft vaak een licht gevoel van zenuwachtigheid. Om deze piekerfabriek in te dammen helpt het om mijn gedachten te vormen in plaats van dat ze mij vormen. Dan wordt ik gevoed in plaats van gevuld, ontstaat er innerlijke rust en kan vindingrijkheid gewoon veel beter sprankelen. Ik werk in drie stappen: mee-denken, na-denken en zelf-denken.

1. Ik lees een stuk inhoud met al mijn aandacht. Ik denk de gedachten mee. 
2. Ik probeer met het boek dicht deze inhoud zo nauwkeurig mogelijk na te denken. Met welke gedachte en/of woord begon de inhoud? Welke volgde daarna? Etc. 
3. Dan verbind ik de inhoud aan een eigen gevoel, gebeurtenis, beeld. Ik denk de gedachte zelf. En daarna begin ik weer bij 1. met het volgende stukje in volle aandacht te lezen.

Ik vind het vaak fijn om de tekst in zijn geheel te lezen en de woorden mijn volle aandacht te geven. Dan herhaal ik 1 niet. Andere keren lees ik een deel of leef ik een tijdje met een woord, alinea of een zin. Ik stel mezelf vragen die mijn gedachten bewegelijk houden. 

Voor stap drie geef ik mijn creativiteit alle ruimte. Ik teken de gedachte, doe euritmie, fotografeer in de natuur of ga met papier aan de gang. Ben je beter in klei, piano, stof of iets anders? Zet je talent in! Zoek, beweeg, ga op weg en vind je eigen vormen waarin je de beelden tot uitdrukking brengt. Als hierdoor enthousiasme ontstaat ben je op de goede weg.

Op deze manier geef je de beelden uit de ongedrukte passage of begin meditatie de mogelijkheid om vanuit je denken, via je voelen, mee richting te geven aan je pedagogisch handelen.

Mocht je je vragen, ervaringen en aanvullingen willen delen? Ik hoor ze natuurlijk heel graag!

4 Comments
  • pieter ha witvliet

    20 augustus 2020 at 15:18 Beantwoorden

    Ik vind het heel inspirerend, Merel, om op deze manier een mogelijkheid te laten zien hoe je met deze woorden zou kunnen omgaan. In mijn ‘wandelgang’ door de Algemene menskunde heb ik dan ook verwezen naar je artikel.
    https://vrijeschoolpedagogie.com/2017/01/03/vrijeschool-rudolf-steiner-algemene-menskunde-voordracht-1-1/

  • admin

    20 augustus 2020 at 17:29 Beantwoorden

    Dank je wel Pieter, ook voor het delen van mijn blog op je website!

  • Kristel Haasnoot

    25 augustus 2020 at 13:17 Beantwoorden

    Hii Merel,
    Weet jij misschien nog een mooie extra stap die je kan zetten als je te maken hebt met een team die nog niet eerder op deze manier in de beginmeditatie is gedoken. Elk begin van het jaar klonk hij wel, maar ik denk dat ik één van de weinigen ben die vanuit de opleiding ook de achtergronden goed heb meegekregen. Ik krijg nu de uitnodiging om met het team de opmaat in de laatste week voor het begin te verzorgen en heb gekozen om eens goed ons te verbinden met hetgeen we op de eerste schooldag horen en waar jij zo mooi over schrijft.
    Groetjes Kristel 🙂

    • admin

      26 augustus 2020 at 19:03 Beantwoorden

      Ha Kristel,
      dank je wel voor je reactie en je vraag. Mooie uitnodiging heb je gekregen en wat een betekenis vol idee heb je voor de invulling daarvan! Mijn ervaring is dat als je de focus op helderheid van de intentie brengt en samen gaat zoeken welke beelden bij ieder helpen om zich met die intentie te verbinden, dat dan altijd gezamenlijkheid ontstaat. Heb je hier iets aan? Als je wat uitgebreidere hulp zoekt in je voorbereiding, stuur me dan een mail. Ik kijk en luister graag met je mee.
      Moois in je avond! Merel

Post a Comment